Carlo Collodi
La vera patro di Pinochio ne esas la olda karpentisto Jepeto ma Carlo Collodi. Lu naskis en Firenze, ye la 24ma di novembro 1826. Lua matro, Angelina Orzali, malgre ke esis skol-docistino, laboris kom servistino en la hemo di la familio Garzoni Venturi en la vilajo Collodi, e pose elu laboris en la hemo di la richa familio Ginori en Firenze. La patro di Carlo Collodi esis Domenico Lorenzini, qua laboris kom koquisto en la hemo di la markezi Ginori.
Carlo esis la seniora filio di Angelina e Domenico, qui genitis dek filii; desfortunoze sis filii mortis dum la puereso. Carlo asistas la primara skolo en Collodi. Malgre ke lua karaktero sempre esis vivoza, intranquila e rebela, lu studias en seminario en Val d'Elsa, e pose che Eskulapii en Firenze. Pose, dum lua vivo, lu plurichigis lua savo literaturala, linguala e muzikala danke lua frequa voyaji e renkontri intelektuala.
Kande lu evis duadek yari, lu plubonigis la katalogo di importanta librerio en Firenze per insertar detaloza libri-recensuri, e komencis redaktar artikli por la importanta jurnalo muzikala L'Italia musicale. Balde lu divenis famoza jurnalisto, e kunlaboris en plura jurnali Italiana. Lu ipsa fondis la satirema jurnalo Il Lampione (La lanterno) por "lumizar ti qui eniris la tenebri", desfortunoze la censuro ne plus permisis olua publikigo depos la sedicii en 1848. Carlo Collodi ne plus povis redaktar politikala revui, do lu kunlaboris en la revuo teatrala Scaramuccia.
En 1856 lu uzis unesmafoye la nomo Collodi vice lua familiala nomo Lorenzini, depos ta yaro lu sempre signatis lua verki per Carlo Collodi. Collodi esas la nomo di vilajo qua esas adweste de Firenze; en ta vilajo naskis lua matro Angelina, ed ilu ipsa lojis en ta vilajo dum lua puereso. En ta yaro lu kreis ula verki teatrala e la romano In vapore.
Depos 1875 lu komencis krear literaturaji por pueri. Unesme lu publikigis en 1876 I raconti delle fate, ecelanta tradukuri de Franca feino-rakonti da Perrault, Madame Leprince de Beaumont e Madame d'Aulnoy. Pose lu publikigis plusa libri por la primara skolo. Ta stilo literaturala instruktiva esis komuna en lua epoko, ma ilua verki sempre esis originala de la vido punto stilala e linguala. Verki da lu esis: Giannettino, Minuzzolo, L'abbaco di Giannettino, La grammatica di Giannettino, Il viaggio per l'Italia di Giannettino, La lanterna magica di Giannettino e Minuzzolo.
En 1881 lu kunlaboreskis en la jurnalo por pueri Giornale per i Bambini. En la unesma numero di ta jurnalo, ye la sepesma di julio, publikigesis la unesma chapitro di Storia di un burattino. Ta rakonto publikigesis chapitrope dum du yari, ed olu esis ecelanta exemplo di kunlaboro inter la yuna lekteri e la skribisto Carlo Collodi. Lor lektir la lasta chapitro publikigita, la pueri sendis perposte a Carlo Collodi questioni e sugesti pri la ligna heroo di la rakonteto, to esas, Pinochio. Exemple, en la fino di chapitro la pupeo pendigesis de brancho di arboro. Nemediate la lekteri protestis kontre ta desfelica fino di la pupeo. La editero, sioro Ferdinando Martini, devis pacigar la yuna lekteri per promisar a li publikigar nova chapitri di la rakonto; samatempe lu pregis ta nova chapitri a Carlo Collodi, intence durigar la rakonto e felicigar la lektaro. En la numero di Giornale per i Bambini publikigita ye la 10ma di decembro 1881, la editero skribis: "Sioro Collodi savigis da me per letro, ke lua amiko Pinochio ankore esas vivanta, do lu povos rakontar a ni plusa aventuri di la pupeo". Certe to ne esis surprizo, ligna pupeo, e Pinochio esis tala, havas la osti tre harda, do desfacile onu povus enirigar lu la tenebroza mondo.
La kompleta verko, kun la titulo La avventure di Pinocchio publikigesis en 1883 da la editero Felice Paggi, en Firenze. Nemediate la suceso e la famo arivis, en Italia, ma anke en altra landi. Ta rakonto da Carlo Collodi esis tote diferanta kam la cetera verki por pueri, olqui til lore simple intencis esar edukiva. Pinochio ruptis ta tradicionala rakonti edukiva; la senshameso di la ligna pupeo, lua fantazioza aventuri, ma samatempe lua emoceso, esis novajo en la literaturo por pueri. Inkluze onu kelke kritikis la finala chapitro ube la pupeo transformesas a puero, pro ke olu esas kelke artificosa, tote diferanta kam la stilo di la cetera chapitri. Kande onu questionis a Carlo Collodi pri to, lu simple respondis: "Forsan esas tala, ma me ne memoras finir la rakonto tale". Ka la finala chapitro redaktesis da la editero, sioro Paggi, qua kustumale publikigis libri kun etikala konkluzo ? Irgakaze, ka to vere importas ?
Anke en la jurnalo Giornale per i Bambini, Collodi publikigis altra rakonteti, di qui maxim importanta esis Pipì, o lo scimmiottino color di rosa olqua esis ironioza sequantajo di Pinochio. Ta rakonteto ed altra plusa publikigesis en la libro Storie allegre en 1887.
Carlo Collodi subite mortis ye la duadek e sisesma di oktobro 1890 en Firenze. Lor lua morto onu valorizis lua laboro kom jurnalisto e lua libri skolala, ma pokope lua chefa verko Pinochio tote eklipsis lua cetera verki. Desfortunoze Collodi mortis ante juar la enorma suceso di lua verko Pinochio. Ma nur mortis lua korpo qua enterigesis en la tombeyo monumentala di San Miniato al Monte, nam Carlo Collodi esas tam nemortiva kam lua senshama, ma tenera, ligna pupeo Pinochio.
