Chapitro XXXVI

Fine Pinochio cesas esar pupeo e transformesas a puero.

Dum ke Pinochio natadis rapide a la plajo, lu remarkis ke lua patro, qua esis kavalkanta lu e havis lua gambi en la aquo, intense tremadis, quale tremas febriko.

Ka lu tremis pro la kolda aquo o pro pavoro? Qua savas lo? Forsan pro la du kauzi. Ma Pinochio supozis ke lua patro tremadis pro pavoro, do la pupeo dicis a lua patro, por tranquiligar lu:

-Kurajo, patro ! Ye ula minuti pos nun ni arivos a la plajo, do ni esos salvita.

-Ma, ube esas ta benedikita plajo ? -questionis la oldulo, di qua destranquileso plugrandeskis dum ke lu observis la cirkumaji atence, quale talioro observas filo transiranta la truo di agulo. Me observas la cirkondanta horizonto, ma me nur vidas cielo e maro.

La povra Pinochio simulis esar kontenta, ma vice... vice esar kontenta lu senkurajigeskis su; lu preske ne havis forco, lua respirado esis desfacila e fatiganta... to esas, lu esis tote fatigita e la plajo ankore esis fora.

Pinochio natadis dum ke lu havis forco, ma subite lu turnis lua kapo a lua patro e dicis a Jepeto:

-Pa... patro, hel... helpez me !... me mo... morteskas !

La patro e la filio esis drononta, ma li audis voco de "gitaro mikonstruktita", qua dicis:

-Qua morteskas ?

-Me, e mea povra patro !

-Me rikonocas ta voco ! Vu esas Pinochio !

-Certe. E ka vu ?

-Me esas la atuno, vua kompano en la karcero, to esas, en la korpo di Sharko.

-Quale vu sucesis eskapar ?

-Me imitis vua agado tarelate. Vu montris a me la voyo, e me eskapis pos vi.

-Kara atuno, vu arivas en bona horo ! Me pregas vu ke vu helpez ni, o ni dronesos !

-Volunte e maxim kordiale. Sizez mea kaudo e me duktos vi a la plajo, depos quar minuti ni esos en la maro-bordo.

Jepeto e Pinochio, quale vi omna ja povas supozar, nemediate konsentis; ma vice sizar la kaudo di la atuno li decidis sidar kavalke sur la dorso di la atuno.

-Ka ni esas tro pezoza ? -questionis Pinochio.

-Ka vi pezoza? Tote no; semblas a me ke me portas sur mea dorso du konki -respondis la atuno, olqua esis tam granda e forta kam bovyuno du yari evanta.

Lor la arivo a la plajo, unesme Pinochio saltis adsur tero por helpar lua patro tervenar; pose lu turnis su a la atuno e kun emocigita voco dicis a la fisho:

-Kara amiko, vu salvis mea patro ! Ne existas suficanta vorti por bone gratitudar to quon vu jus agis ! Adminime vu permisez ke me kisez vu kom eterna gratitudo !...

La atuno ekirigis lua muzelo exter la aquo e lore Pinochio, genupozita sur la sulo, kisis maxim amoze la boko di la atuno. Ta amoza kiso emocigis tante multe la povra atuno ke lu tote eniris la aquo e desaparis; lu ne volis ke omni videz lu plorar quale puero pro la emoco. Dume jorneskis.

Pinochio ofris lua brakio a Jepeto, ilqua preske ne havis forco por esar stacanta, e dicis:

-Sizez mea helpanta brakio, kara patro, e ni marcheskez. Ni marchos tam lente kam formiki, e se la marchado fatigas ni, lore ni haltos por repozar.

-Ed, adube ni iros ? -questionis Jepeto.

-Ni devas serchar domo o kabano di qua habitanti donez a ni, karitate, pano e kelka palio uzebla kom lito.

Depos marchado per min kam cent pazi, li vidis du sidanta enti deformita almonanta. Li esis Kato e Foxo, ma nulu povus rikonocar li. Savez ke Kato pro sempre simular esar blinda, fine lu divenis blinda; e Foxo, kun mizeroza aspekto, senpiligita, mem perdis lua kaudo. Tale esis li. La furtista Foxo, en la maxim mizeroza stando, oblige vendis lua belega kaudo a migranta komercisto, qua kompris la kaudo por facar mushi-pavorigilo.

-Ho, Pinochio ! -klamis Foxo kun trista voco-. Esez karitatema a ta du maladi !

-Maladi ! -dicis Kato.

-Adio, raskali ! -respondis la pupeo-. Vi trompis me unfoye, ma nula pluse.

-Fidez a nia paroli, Pinochio, nun vere ni esas povra e desfelica !

-Fidez a nia paroli ! -dicis Kato.

-Se vi esas povra, vi bone meritas lo. Memorez la proverbo: "Pekunio furtita nultempe fruktifas". Adio, raskali !

-Esez kompatema a ni !...

-A ni !...

-Adio, raskali ! Memorez la proverbo: "La farino di la diablo esas brano".

-Vu ne abandonez ni !

-...ni ! -dicis Kato.

-Adio, raskali ! memorez la proverbo: "Qua furtas vesti, mortas nuda".

E Jepeto e Pinochio duris tranquile lia marchado til ke depos cent pazi li vidis, en la fino di voyo meze agri, bela palia kabano kun olua tegula tekto.

-Ulu devas habitar ta kabano -dicis Pinochio-. Ni irez ad olu e pordo-frapez.

Li iris a la kabano e pordo-frapis.

-Qua pordo-frapas ? -dicis voceto de la internajo.

-Ni esas patro e lua povra filio, sen pano e sen tekto -respondis Pinochio.

-Turnez la klefo e lore onu desklozesos la pordo -dicis la voceto.

Pinochio turnis la klefo e desklozis la pordo. Kande li eniris la kabano, li regardis cirkum su, ma vidis nulu.

-He ! Ube esas la mastro di ta kabano ? -dicis astonita Pinochio.

-Hike, en la suprajo !

Jepeto e Pinochio regardis a la tekto e sur trabo li vidis la parolanta Grilio.

-Ho ! mea kara Grilio ! -dicis Pinochio dum ke lu afable salutis Grilio.

-Nun vu dicas "mea kara Grilio", ka no? Ma ka vu memoras ke por ekpulsar me de vua hemo, vu lansis a me ligna martelo ?...

-Vu esas certa, kara Grilio ! Vu ne aceptez me en vua hemo... anke vu lansez a me ligna martelo, ma kompatez mea povra patro !...

-Me kompatos la patro ed anke la filio; ma me volis memorigar da vu vua mala konduto a me, por savigar ke en ta mondo, se esas posibla, onu devas esar polita a la ceteri; forsan en futura dio onu bezonos ta politeso de li.

-Vu esas certa, kara Grilio, vu esas certa, e me nulatempe oblivios ta leciono da vu. Ma, dicez a me, quale vu kompris ta bela kabano ?

-Ta kabanon donacis a me hiere belega mikra kapro di qua pilaro esas blua.

-Ed, adube iris la kapro ? -questionis tre kurioza Pinochio.

-Me ne savas adube lu iris.

-E kande lu retrovenos ?...

-Lu retrovenos nulatempe. Hiere departis tre afliktita e per lua bramado lu dicis: "Povra Pinochio !... Me ne plus rividos lu..., lu devoresis da Sharko !...".

-Ka lu ton dicis ?... Do esis elu !... esis elu !... esis mea kara Feino !... -klameskis ploranta Pinochio.

Depos duranta plorado, lu sikigis lua okuli e facis lito per palio, por ke la olda Jepeto povez sternar su. Pose lu questionis a la parolanta Grilio:

-Dicez a me, Grilio, ube me povus trovar glasedo de lakto por mea povra patro ?

-Pos trairar tri agri vu arivos a la hemo di la rurano Jovano, qua proprietas bovini. Irez a ta domo ed ibe esas la lakto quan vu volas.

Pinochio departis a la hemo di la rurano Jovano, ilqua dicis a la pupeo:

-Quanta lakton vu volas ?

-Glasedo.

-Me vendas la lakto a vu po un centimo. Unesme donez la pekunio a me.

-Me havas nula pekunio -dicis Pinochio kun tristeso e chagreno.

-Male, kara pupeo -dicis la rurano-. Se vu havas nula pekunio lore me havas nula lakto.

-Pacienteso ! -dicis la pupeo, qua departeskis.

-Haltez la departo -dicis Jovano-. Ni povus interkonkordar. Ka vu volas turnigar la norio?

-Quo esas norio ?

-Olu esas ta ligna mashino olqua esas utila por ekirigar aquo de la puteo, por irigacar la verdaji.

-Me probos...

-Do ekirigez cent siteledi de aquo e lore me donacos a vu glasedo de lakto.

-Me konkordas.

Jovano duktis la pupeo a la norio e docis lu pri quale turnigar olu. Nemediate Pinochio laboreskis, ma ante ekirigar la cent siteledi de aquo lu esis parkovrita de sudoro, de lua kapo til la pedi. Nulatempe lu laborabis tante multe.

-Til nun mea asno esis ta qua laboris por turnigar la norio -dicis la rurano-, ma hodie lu esas mortonta.

-Ka me povas vidar lu ? -dicis Pinochio.

-Kun plezuro.

Kande Pinochio eniris la stablo, lu vidis povra asno jacanta surpalie, qua perdabis omna lua forci pro hungro e tro fatigiva laborado. Atence Pinochio regardis la asno, e kelke perturbita lu dicis:

-Me konocas ta asno ! Lua vizajo ne esas novajo a me !

E Pinochio inklineskis su a la asno, e questionis a lu, en la asni-linguo:

-Qua esas vu ?

-Lor audir ta questiono, la asno desklozis lua preske mortinta okuli e balbutante respondis en la sama linguo:

-Me e... esas Me... Mecho...

E nemediate la asno klozis lua okuli e mortis.

-Ho ! Povra Mecho ! -dicis nelaute Pinochio, qua prenis kelka palio por sikigar lakrimo olqua decensis adsur lua vizajo.

-Ka vu esas tante afliktita pro la morto de asno qua ne esas vua? -dicis la rurano-. Do quon me devus agar nam me kompris olu po multa pekunio ?

-Me savigas da vu ke ta asno esis amiko di me !

-Ka vua amiko ?

-Samskolano !...

-Quon vu dicas ? -klamis Jovano, qua ridegeskis-. Ka vua samskolani esis asni ?... Me bone povas imaginar quante multe vi studiis en ta skolo !...

La pupeo, kelke ofensita da ta paroli, respondis nulo; lu prenis la glaso kontenanta fresha lakto e lu retroiris a la kabano.

De ta dio, e dum kin monati, Pinochio singlamatine vekis ante la jornesko por irar turnigar la norio e tale ganar la glasedo de lakto olqua esis quaze medicino kuraciva por lua malada patro. ma ta singladiala laboro ne esis suficanta; Pinochio lernis facar oziera korbi, olquin lu pose vendis. Per la ganita pekunio li povis admirinde plenigar la nutrivi-armoro. Pluse lu facis eleganta mikra charioto por portar lua patro adexter la hemo por promenar kune e respirar fresha aero, se la vetero esas agreabla.

E dum la noktesko e parto de la nokto, lu lektis e skribis. En proxima vilajo lu kompris, po poka centimi, granda libro sen kovrili quan lu lektis. Por skribar lu uzis palio kom plumo, e vice inkeyo kontenanta inko, lu uzis mikra flakono kontenanta suko de rovo-beri e de cerizi.

Agante tale, kun bona volo pri vinkar omna desfacilaji e laborar singladie, lu sucesis bone flegar lua sempre malada patro, e pluse lu povis sparar quaradek centimi por komprar nova vestaro.

Ye ula matino Pinochio dicis a lua patro:

-Me departas a la merkato por komprar vestio, boneteto e paro de shui. Lor mea retroveno adheme -dicis Pinochio-, me esos tante bone vestizita ke vu konfundos me a sinioro.

Pinochio departis e kureskis felica e kontenta. Subite audis ke ulu advokis lu per lua nomo; lore Pinochio turnis su e vidis bela heliko sur arbusto.

-Ka vu ne rikonocas me ? -dicis la heliko.

-Me ne esas tote certa...

-Ka vu memoras ta heliko qua laboris kom servisto en la hemo di Feino di qua hararo esas blua ? Ka vu ne memoras la nokto kande me apertis la pordo e vua pedo esis stekita en ta eniro-pordo?

-Certe me bone memoras ta nokto -klamis Pinochio-. Ma dicez a me, kara heliko, ube esas la bona Feino? Quon elu agas ? Kad elu pardonis me? Kad elu memoras me ? Kad elu amas me tante multe kam antee ? Kad elu esas fore ? Ka me povus vizitar elu ?

La heliko respondizis senhaste omna questioni da Pinochio:

-Mea kara Pinochio ! La povra Feino jacas surlite en hospitalo...

-Kad en hospitalo...?

-Desfortunoze ! Opresita da tanta desfelicaji, lu grave maladeskis e lu ne havas suficanta pekunio mem por komprar peceto de pano.

-Ka vere ?... Ho ! Quanta chagreno ! Ho, povra Feino !, povra Feino ! Se me havus miliono, kurante me irus apud elu por donacar ta pekunio a lu,... ma me nur havas quaradek centimi... yen oli: me intencis komprar nova vestaro. Prenez oli, heliko, e portez la pekunio a mea bona Feino.

-E ka vua nova vestaro ?

-Kad importas nova vestaro ? Tote no. Anke me vendus ta ragi, quin me metas, por helpar elu !... departez, heliko, hastoze; e retrovenez adhike ye du dii pos nun; lore me esperas povar donar a vu plusa pekunio. Til nun me laboris por mantenar mea patro, ma de hodie me laboros singladie kin plusa hori por anke mantenar mea bona matro. Adio, heliko, me vartos vua retroveno ye du dii pos nun.

La heliko, kontree lua kustumala agado, kureskis tam rapide kam lacerto sub la suno agostala.

Kande Pinochio arivis aden lua hemo, lua patro questionis a lu:

-Ube esas vua nova vestaro ?

-Me ne trovis apta vestaro por me. Pacienteso !... Me kompros olu ye altra dio.

Dum ta nokto, Pinochio vice laborar til duadek kloki, lu laboris til la noktomezo; do vice facar ok korbi, lu facis dek e sis. Pose lu iris a lua lito e dormeskis. En la noktala sonjo lu kredis vidar Feino, bela e ridetanta, elqua, pos kisar ilu, dicis:

-Bonege, Pinochio ! Danke vua bona kordio me pardonas omna vua malicaji. La pueri qui helpas amoze lia genitori en la mizerozeso ed en la maladeso, meritas laudi ed amo, malgre ke li ne esas la maxim obediema e lia konduto povas ne esar la maxim bona. Esez bone judikanta e lore vu esos felica.

Ye ta instanto la sonjo finis e Pinochio vekis kun lua okuli exter lia orbiti. Vi imaginez lua surprizo kande lu remarkis ke lu ne plus esas ligna pupeo ma vera puero, quale la cetera pueri. Lu regardis la cirkumaji e vice la kustumala palia parieti di la kabano, lu vidis bela chambro moblizita ed ornita kun simpleso, ma elegante. E kande lu ekiris la lito lu vidis nova vestaro, nova boneteto e paro de brilantega boti ek ledro.

Lu metis lua nova vesti, e trovis en posho monetuyon ek ivoro, sur olu esis grabita ta vorti: "Feino, di qua hararo esas blua, retrodonas a lua kara Pinochio la quaradek centimi, e gratitudas ilua bona kordio". Pinochio desklozis la monetuyo e vice quaradek centimi, esis quaracent senuza moneto-peci ek oro.

Pose lu stacis avan spegulo por vidar su, ma lu vidis altra persono. Lu ne vidis reflektita imajo de ligna pupeo, ma vivanta vizajo di inteligenta e bela puero di qua hararo esas bruna, okuli cielo-blua e maxim gaya aspekto.

Meze ta marveli, olqui eventis intersequante, Pinochio vere ne savis ka lu esis vekita o dormanta kun lua okuli apertita.

-Ube esas mea patro ? -subite lu klamis.

Ed enirante la apuda chambro lu trovis la olda Jepeto, sana, bonaspektanta, bonhumoroza, quale lu esis en olima tempo; ilqua itere laboras kom ligno-taliisto e nun desegnas belega kadro kun folieti, flori e mikra kapi di diversa animali.

-Efacez dubito, kara patro: quale onu povas explikar ta subita chanji ? -questionis Pinochio, dume lu saltis a lua patro por embracar e kisar lu.

-Ta subita chanji en nia hemo esas merito da vu -dicis Jepeto.

-Pro quo esas merito da me ?

-Pro ke kande pueri qui esas mala, ne plus esas tala ma bona pueri, lore li havas la vertuo rinovigar e plubonigar la aspekto di la familio.

-Ed, ube esas celita la anciena ligna Pinochio ?

-Yen olu -respondis Jepeto, qua extensis fingro a pupeo qua apogas su an stulo, kun lua kapo inklinita adlatere, la brakii pendanta, la gambi krucigita e kelke faldita; esis preske miraklo ke la pupeo esis stacanta.

Pinochio turnis su por regardar la ligna pupeo, e depos regardar olu dum plura minuti, lu komplezante dicis :

-Quante komika esis mea aspekto kande me esis pupeo ! E quante felica me esas pro ke me transformesis a bona puero !...

F I N O