Chapitro XXXIII
Pinochio, transformita a vera asno, kompresas da la direktisto di klauni-kompanio, por dresar lu por la danso e por trairar granda ringi per salto; ma ye ula nokto Pinochio divenas kripla. Pose altra persono kompras la asno por facar tamburo-felo de olua pelo.
Nulu apertis la pordo, lore la mikra viro pedo-frapis olu violente ed eniris la chambro. Kun lua kustumala burleska voco lu dicis a Pinochio ed a Mecho:
-Brave, pueri ! Vi bramis tante bone ke nemediate me rikonocis vi pro via voci, yen pro quo me esas hike.
Ta paroli tristigis la du mikra asni, li inklinis lia kapi ed oreli, e havis la kaudo inter la gambi. La mikra viro karezis e palpis la asni e pose lu ektiris de posho pektilon quan lu uzis por sorgoze pektar li. Pos la pektado lia pilaro brilis tante multe kam spegulo. Lore la mikra viro metis kapo-ligili a la asni e lu duktis la animali a la merkato intence vendar oli ed obtenar profito ekonomiala. Certe balde aparis plura kompristi.
Mecho kompresis da rurano di qua asno mortis ye la antea dio, e Pinochio vendesis a direktisto di klauni-kompanio, ilqua kompris la asno por dresar olu por dansar e por trairar per salto granda ringin, kun la cetera animali di la kompanio.
Ka mea mikra lekteri ja bone komprenas quala esas la ofico di la mikra viro ? Ta hororoza monstro, di qua konduto esas miela, freque trairas la mondo por trompar per falsa promisi la ociera puerin, qui ne prizas la libri nek la skoli, e lore transportar li a la Lando de la Ludili por ke en ta lando la pueri povez ludar ed amuzar su dum la tota jorno. Pose, pro ke li nulatempe studias, fine li transformeskas ad asni. Lore la mikra viro, kun granda feliceso, kaptas oli e vendas ta asni en ferii e merkati. Agante tale dum ula yari, lu ganis tre multa pekunio, do lu divenis richa. Me ne savas quo eventis pri Mecho, ma me savas ke de la unesma dii Pinochio vivis penoze e lamentinde.
Kande onu duktis Pinochio aden la stablo, lua nova mastro plenigis la kripo de palio, olquan Pinochio manjeskis, ma lu nemediate sputis la unesma palio-bokedo. Lore la grunanta mastro plenigis la kripo de feno, olquan anke ne prizis Pinochio.
-He ! Ka vu anke ne prizas la feno ? -klamis la iracigita mastro-. Savez ke se vu esas kapricoza me ipsa desaparigos ta kaprici !...
E kom puniso la mastro flogilo-frapis la gambi di la asno. Pinochio ploreskis pro la doloro, e bramante lu dicis:
-Iaaa, iaaa, me ne povas digestar palio !...
-Lore vu manjez feno ! -dicis la mastro, qua bone komprenis la asno-linguo.
-Iaaa, iaaa, la feno dolorigas mea stomako !...
-Ka vu volas ke me nutrez asno per hano-fleti e rostita dindo ? -dicis la mastro, qua plu iracigita kam antee itere flogilo-frapis la asno.
Lor ta duesma flogilo-frapo, prudenta Pinochio klozis lua boko e ne plus parolis. Pose la mastro klozis la stablo-pordo e Pinochio restis sola. Pro ke lu nulon manjis depos multa hori, lu ociteskis pro hungro. Dum la ocitado lua apertita boko aspektis forno.
Fine, pro ke ne esis altra nutrivajo en la kripo, Pinochio manjeskis feno. Pos bone mastikar la unesma feno-bokedo lu klozis lua okuli e glutis olu.
-Ta feno ne esas tante mala -lu dicis a su-, ma durar esar studiema esabus plu profitoza a me !... Nun, vice feno me povus manjar fresha pano kun sociso... Me devas esar pacienta !...
Ye la sequanta matino, kande lu vekis lu serchis en la kripo kelka feno, ma lu manjis olu en la antea nokto. Lore lu manjeskis la triturita palio, ma dum ke lu mastikis la unesma palio-bokedo lu konstatis ke olua saporo ne esis sama kam ta di rizo kun fritita ovi o ta di makaronii kun tomato-sauco.
-Me devas esar pacienta !... -itere lu dicis a su dum la mastikado-. Adminime mea desfortuno povas esar utila kom lerninda leciono por la pueri qui ne prizas studiar !... Pacienteso !... Pacienteso !...
-Kad esar pacienta ? obliviez to ! -klamis la mastro enirante la stablo-. Ka vu supozas ke me kompris vu por donar a vu manjaji e drinkaji ? Me kompris vu por ke vu laborez e tale me povos ganar multa moneto-peci. Do staceskez ! Venez kun me a la cirko ed ibe me dresos vu por trairar granda ringi per salto, por ruptar bareli ek papero per vua kapo e por valsar e polkar stacanta per vua dopa gambi.
La povra Pinochio oblige dresesis da lua mastro, ma por lernar exekutar la movi lu bezonis lecioni dum tri kompleta monati, e multa flogilo-frapi.
Fine ye ula dio lua mastro anuncis spektaklo vere extraordinara. La granda afishi anuncanta, glutinita en omna parieti di edifici stacanta en stradi-kruci esis tala:
Ye ta nokto, vi omna povas imaginar to, la teatro esis tote plena de asistanti, de plura minuti ante la komenco di la spektaklo. Esis nula plaso libera; nek stulegi, nek lojii, quankam onu intencis pagar multa pekunio.
La gradego esis plena de infantuli, infantini e pueri, desquieta pro ke li volis vidar dansar la famoza asno Pinochio.
Depos la unesma parto di la spektaklo, la direktisto di la kompanio, vestizita per nigra redingoto, blanka pantalono ed alta boti ek ledro, prizentis su a la nombroza spektanti e maxim respektoze lu reverencis a li. Pose lu solene diskursis tale:
"Respektinda spektanti, kavalieri e dami ! Pro ke ta qua diskursas humile pasis apud ta famoza urbo vizitinda, lu decidis maxim honorizita e kun plezuro prizentar a ta inteligenta e glorioza spektantaro, famoza mikra asno, olqua honorizesis pro dansir koram Sinioro Rejido Imperiestro de omna precipua Korti Europana. E kun gratitudo a vi omna, voluntez kurajigar ni per via aplaudado ed indulgemeso".
La spektanti ridegis ed aplaudis ta parolado, ma lor la aparo de la asno Pinochio en la centro di la cirko li aplaudis plu forte, tante forte ke la bruisego esis sama kam ta di uragano. La asno Pinochio esis gala-vestizita. Lua bridi esis nova ek brilanta ledro kun latuna bukli ed agrafi, du blanka flori en lua oreli, la krino separita en plura lokli ligita per silka rubando reda nodigita, ora ed arjenta bendo esis an lua pektoro, e la kaudo tresigesis per kordoni ek veluro karmezina e blua. Do lu esis aminda asneto !
La direktisto prizentis la asno a la spektanti tale:
"Mea respektinda spektantaro ! Me ne dicos a vi mentiaji pri la granda desfacilaji quin me vinkis por persequar e kaptar ta mamifero olqua libere pasturis sur la prati di monti en la zono torida. Observez la sovaja regardo de lua okuli; vane me intencis domestikigar lu, membrigar lu en la frataro di la quadripedi pacema, do kun la maxim granda afableso me plurafoye devis parolar a lu per la linguo flogilala. Ma mea afableso, vice igar lu amar me, plugrandeskis la maligneso en lua anmo. Danke la savo anatomiala di la Greki, en la kranio di ta asno me trovis mikra kartilago ostatra, olqua esas, segun la Medicino-Fakultato di Paris, bulbo qua genitas la pilaro e la danso Pyrrikos-ala. Do me dreseskis lu por la danso, por trairar granda ringi per salto e por ruptar bareli ek papero per lua kapo. Admirez lu e pose judikez lu ! Ma ante adiar vi, voluntez permisar a me invitar vi por la morga spektaklo olqua eventos en la nokto; ma se morge hazarde la vetero decidas esar pluvoza lore la morga spektaklo eventos en la matino, ye dek e un kloki, do ante la dimezo."
E la direktisto profunde reverencis a la spektantaro. Pose lu turnis su a Pinochio ed ilu dicis a la animalo:
-Kurajo, Pinochio ! Ante vua unesma exercaro salutez la respektinda spektanti, kavalieri, dami e pueri !
La obedianta Pinochio flexis lua avana genui a la sulo, e lu permanis genuopozanta til ke la direktisto sonigis la flogilo en la aero e klamis a lu:
-Marchez !
La asno stacis sur lua quar gambi e marcheskis cirkum la cirko.
Ye poka tempo pose la direktisto klamis:
-Trotez !
E Pinochio nemediate obediis la impero e chanjis lua antea pazo a trotado.
-Galopez !
E Pinochio galopeskis.
-Maxim rapide kurez !
E Pinochio kureskis maxim rapide. Dum la fola kurado di la asno, la direktisto pafis a la aero. Lor askoltar la pafo-bruiso, la asno simulis esar vundata da la kuglo, haltis lua kurado e falis a la sulo, simulante mortar.
Kande, meze aplaudado e kriado tam forta ke esis audebla de la cielo, la asno itere stacis, lu levis lua kapo e hazarde vidis en lojio damon belega kun granda koliaro ek oro cirkum elua kolo; de la koliaro pendas granda medalio kun glipturo de portreto di pupeo. "Ta esas mea portreto !... Ta damo esas Feino !", ton pensis Pinochio, qua rikonocis nemediate elu, ed ilu intencis klamar:
-Ho, kara Feino mea ! Ho, kara Feino mea !
Ma vice ta paroli, lua bokon ekiris asno-bramado tante sonora e duranta ke omna spektanti ridis, precipue la pueri. Lore la direktisto, por savigar da lu ke ne esas polita bramar koram la spektanti, frapis la muzelo di Pinochio per la mancho di la flogilo.
La povra asno ektiris duadek centimetri de lango de lua boko e lekis lua nazo dum kin minuti, supozante ke agar tale mikrigos la doloro. Ma lu desespereskis pro ke kande lu duesmafoye regardis la lojio, lu vidis olu vakua, Feino desaparis !
To tristigis lu maxim multe, lua okuli lakrimifeskis e lu afliktite ploradis. Ma nulu perceptis lo, anke ne la direktisto qua sonigis la flogilo en la aero e klamis:
-Adavane, Pinochio ! Montrez a la spektanti quante gracioze vu saltas e trairas la granda-ringi.
Du o trifoye Pinochio proximigis su a la granda-ringo, ma kande lu esis avan la ringo, vice trairar olu, la asno pasis facile sub olu. Fine ye la triesma foyo Pinochio saltis, trairis la granda-ringo; ma lua dopa gambo frapis la ringo do Pinochio falis a la sulo quale falus sako de teropomi.
Lu staceskis, ma lu esis kripla; apene lu povis retroirar a la stablo.
-Retrovenez, Pinochio ! Ni volas la asneto ! Retrovenigez la asneto ! -de la gradego klamis la pueri, tre afliktita pro la trista eventajo.
Ma en ta nokto nula spektanto itere vidis la asneto.
Ye la sequanta matino, veterinario, to esas, la mediko di la bestii, vizitis la asneto e lu deklaris ke la asno esas kripla e tala lu esos dum lua tota vivo.
Lore la direktisto dicis a la yuna stablisto:
-Quale agar kun kripla asno ? Lu manjus sen laborar. Duktez la asno a la merkato e vendez lu.
En la merkato onu trovis rapide kompristo, qua questionis a la stablisto:
-Quante kustas ta kripla asno ?
-Duadek kupra moneto-peci.
-Me kompras la asno po duadek centimi. Kompreneble me ne kompras ta asno por profitar lua laboro, ma lua pelo. Me observis ke ta asno havas harda pelo, olquan me intencas uzar por facar tamburo por la bando de muziko di mea vilajo.
Vi povas facile imaginar quante multe "felicigis" Pinochio askoltir ke lua destino esos transformesar ye tamburo !
La kompristo, pos pagar la duadek centimi, duktis la asno adsur roko an la maro-bordo; lu ligis pezoza stono a la kolo di la asno, ligis gambo di la asno per longa kordo di qua altra extremajon lu sizis, e subite lu pulsis la asno aden la aquo.
Pinochio, pro la pezoza stono ligita a lua kolo, rapide sinkis en la aquo e lu arivis til la fundo; e la kompristo, kun la kordo bone sizita, sideskis sur stono dum ke lu vartis la morto pro drono di la asno, por pose senpeligar lu.
